Archive for Mart, 2010
Di ve di eti hastal覺klar覺 羹lkemizde ve d羹nyada en 繹nemli sal覺k sorunlar覺 aras覺ndad覺r. Ancak hayat覺 dorudan tehdit etmedii i癟in gereken 繹nem verilmemektedir.
A覺z sindirim kanal覺n覺n giriidir. A覺zdaki olumsuzluklar di sal覺覺n覺n bozulmas覺na, sindirimin olumsuz etkilenmesine yol a癟ar. A覺zla ald覺覺m覺z yiyecekler 癟inenip, t羹k羹r羹kle kar覺t覺r覺larak yutulmaya ve sindirime haz覺r hale getirilirler. A覺z ayn覺 zamanda konumaya yard覺m eder. Tat alma organ覺 olan dilin; 癟ineme, yutma, konuma gibi 癟ok 繹nemli yan g繹revleri de bulunmaktad覺r.
Dilerin besinlerin par癟alanmas覺, 繹羹t羹lmesi g繹revlerinin yan覺 s覺ra konumada ve g繹r羹n羹m羹m羹zde 繹nemli etkileri vard覺r. Dileri eksilmi kiilerin baz覺 sesleri 癟覺karabilmeleri zorla覺r, 癟inemede ve/veya 覺s覺rmada da zorluk olur. Dilerin geliim s羹reci i癟erisinde ilk 癟覺kan s羹t dileri, daha sonra yerlerini kal覺c覺 dilere b覺rak覺r.
A覺z ve di sal覺覺nda en 繹nemli iki hastal覺k di 癟羹r羹kleri ve di eti iltihaplanmalar覺d覺r. Di eti hastal覺klar覺 kimi zaman di yuvas覺n覺n bulunduu 癟ene kemiinin erimesine kadar ilerleyen bir etki yapabilir. Di sal覺覺n覺n bozulmas覺 v羹cuttaki dier organlar覺 da etkileyebilir. Diler neredeyse b羹t羹n sistemleri olumsuz etkileyen s羹rekli enfeksiyon oda覺 haline gelebilir ve kalp, b繹brek, eklemler vb. yap覺larda 繹nemli sal覺k sorunlar覺na yol a癟abilen enfeksiyonlara kaynakl覺k edebilir.
A覺zda ve dilerde yap覺sal ve ilevsel herhangi bir bozukluun olmamas覺, a覺z ve dilerin g繹revlerini tam olarak yapabilmeleri durumu a覺z ve di sal覺覺n覺n varl覺覺n覺 g繹sterir.
1. Di 羹r羹mesi
Di 癟羹r羹klerinin olumas覺nda 羹癟 temel etmen bulunmaktad覺r: Duyarl覺 bir di y羹zeyi, mikroorganizmalar i癟in elverili yiyecek art覺klar覺, bunlar覺n par癟alanmas覺na ve asit oluumuna yol a癟acak mikroorganizmalar覺n varl覺覺. Besinler i癟inde di 癟羹r羹mesine en 癟ok neden olanlar karbonhidratlar, yani kabaca, ekerli g覺dalard覺r.
Diler d羹zenli olarak f覺r癟alan覺r ve bak覺mlar覺na 繹zen g繹sterilirse, mikroplar onlara zarar veremezler. Di 癟羹r羹羹, dite oyuklar yaparak diin yap覺s覺n覺 bozan ve kendi kendine iyilemeyen bir hastal覺kt覺r.
Diler iyi temizlenmeyecek olursa, 羹zerinde besin art覺klar覺 ve mikroplar birikir. A覺z i癟erisindeki bakteriler yiyecek art覺klar覺ndaki ekerli maddeleri kullanarak onu saydam, yap覺kan bir madde haline getirir ve diler 羹zerine yap覺mas覺n覺 salar. Bu birikintilere plak denir. Bu plaklar bakterilerin di 羹zerinde tutunmalar覺n覺 da kolaylat覺r覺rlar. Besinlerin tatland覺r覺lmas覺 i癟in kullan覺lan ekerli maddelerin i癟inde bulunan asit, dilere zarar verebilir, ancak bakterilerin kendileri de asit oluturabilmektedir. Asit di minesinin erimesine neden olur. B繹ylece oluan erime b繹lgelerinden giren mikroplar kolayca alttaki yumuak dokuya ulaabilirler.
Asitler diin koruyucu tabakas覺 olan di minesi 羹zerinde k羹癟羹k delik癟ikler oluturur. Bu delikler giderek geniler ve k羹癟羹k oyuklar haline gelir. Di minesinin erimesinden sonra 癟羹r羹k h覺zla ilerler, alttaki tabakada geni ve derin bir oyuk meydana getirir. Di 癟羹r羹羹 di 繹z羹ne doru ilerledik癟e diler ar覺maya balar. 羹r羹k daha da ilerlerse di 繹z羹 b繹lgesinde ve 癟ene kemii i癟erisinde cerahat olumaya ve birikmeye balar. Buna di apsesi denir. Eer di hekimi taraf覺ndan daha balang覺c覺nda tedavi edilmeyecek olursa 癟羹r羹k di i癟in daha zor, karma覺k ve pahal覺 tedaviler gerekebilir. Di pla覺, di etlerinin 繹nemli hastal覺k nedenlerinden biridir. Yemeklerden sonra dilerin f覺r癟alanmas覺 ve di ipi kullanarak yemek art覺klar覺n覺n 癟覺kar覺lmas覺 dilerin 癟羹r羹mesini, di eti hastal覺klar覺n覺n oluumunu ve ilerlemesini 繹nler.
Dilerin ar覺mamas覺 sal覺kl覺 olduu anlam覺na gelmez. Di ar覺s覺n覺n olmas覺 i癟in di 癟羹r羹羹n羹n 癟ok ilerlemi olmas覺 gerekir. Di 癟羹r羹klerinin tedavi edilebilir d繹nemde belirlenmesi i癟in ar覺 olumas覺n覺 beklemeden senede en az iki kez di hekimine giderek dilerin muayene ettirilmesi gerekir. Di hekimleri gerektiinde dilerin filmini 癟ekerek g繹zle g繹r羹nmeyen di oyuklar覺n覺 da belirleyebilirler.
Di 癟羹r羹klerinin erken d繹nemde tan覺nmas覺 dilerin kaybedilmesini engelleyebilir veya en az覺ndan geciktirebilir. Bu hem sal覺k a癟覺s覺ndan, hem de sosyal ve ekonomik a癟覺dan 繹nemli katk覺lar salar. Aza takma di tak覺lmas覺na olan ihtiyac覺 azalt覺r. Hi癟bir ey kendi doal dilerimizin yerini tutamaz. Kal覺c覺 dilerin erken d繹k羹lmesi beslenme sorunlar覺na neden olur. Doal dilerin uzun s羹re dayanmas覺nda a覺z ve di bak覺m覺n覺n 繹nemi 癟ok b羹y羹kt羹r.
Di sal覺覺 a癟覺s覺ndan sularla ald覺覺m覺z flor da 癟ok 繹nemlidir. Sular覺nda flor eksiklii olan yerleim yerlerinde di 癟羹r羹klerinin oran覺 癟ok artar. Bu nedenle florla ilgili olarak sal覺k kurulular覺n覺n 繹nerilerine uyulmal覺d覺r.
2. Di Eti Hastal覺klar覺
Diin di eti d覺覺nda g繹r羹nen b繹l羹m羹 di minesi denilen sert bir tabaka ile kaplanm覺t覺r. Bunun alt覺nda daha yumuak bir yap覺 vard覺r. En i癟te ise di 繹z羹 vard覺r. Burada bol miktarda damar ve sinir bulunur. Di g繹vdesi di etine ve onun alt覺ndaki kemie girdii b繹l羹mde daral覺r. Bu b繹l羹me diin boyun b繹l羹m羹 denir. ene kemii i癟inde kalan b繹l羹m羹ne ise diin k繹k b繹l羹m羹 ad覺 verilir. Di k繹k羹 di yuvas覺nda 癟ene kemiine 繹zel doku uzant覺lar覺 ile s覺k覺ca balanm覺t覺r. Di eti hastal覺klar覺, di 癟羹r羹kleri a覺z kokusuna neden olabilir. A覺z kokusu olduunda nedeni arat覺r覺lmal覺d覺r.
Di eti hastal覺klar覺 en 繹nemli di sal覺覺 sorunlar覺 aras覺ndad覺r. A覺z hijyeninin bozukluu ile yak覺ndan ilikilidir. Balang覺癟 d繹neminden itibaren di etleri kolay kanar. Di eti kanamalar覺nda di hekimi muayenesi zorunludur. Di etleri, di yuvalar覺 ve a覺z taban覺ndaki iltihaplanmalar genel olarak di eti hastal覺覺 olarak bilinmektedir. Di 羹zerindeki plaklar bunun en 繹nemli nedenidir. Tedavi edilmeyen di eti iltihaplar覺 癟ene kemiinin de iltihaplanmas覺na ve zarar g繹rmesine yol a癟abilir.
Di 癟羹r羹羹, di eti hastal覺klar覺, sin羹zit, bademcik iltihab覺, solunum sistemi hastal覺klar覺, sindirim sorunlar覺, a覺z bak覺m yetersizlii a覺z kokusuna neden olabilir. Bu hal, sosyal ilikileri de etkiler. Baz覺 metabolizma hastal覺klar覺 da a覺zda kendine 繹zg羹 kokular yapabilir.
3. Dilerin Geliim Bozukluklar覺
A覺zda kapanma bozukluklar覺na neden olan di d羹zensizlikleri dilerin 癟羹r羹mesini kolaylat覺r覺r ve daha erken d繹nemde d繹k羹lmesine yol a癟ar. D羹zensiz diler, alt ve 羹st 癟ene aras覺ndaki ilikinin bozulmas覺na neden olabilir. ineme ve temizleme g羹癟l羹羹 yarat覺rlar, k繹t羹 a覺z kokusuna yol a癟arlar.
D羹zensiz dilerin en 繹nemli nedeni s羹t dilerinin zaman覺ndan 繹nce yitirilmesi olabilir. Bunun sonucunda 癟覺kan kal覺c覺 diler birbiri 羹zerine gelecek bi癟imde yerleebilirler. D羹zensiz diler konuma bozukluklar覺na ve g繹r羹n羹m bozukluklar覺na neden olabilir.
Sigara dilerde renk deiiklii yapar. Sigara i癟enlerin dileri kahverengimsi bir renk al覺r. Canl覺l覺覺n覺 kaybetmi olan diler gri renkte g繹r羹n羹r. ocuklarda hatal覺 olarak kullan覺lan baz覺 ila癟lar da dilerde renk deiikliine neden olabilir. A覺r覺 derecede flor dilerin sararmas覺na neden olabilir.
Hamilelikte ve s羹t 癟ocukluu d繹neminde kullan覺lan antibiyotik vb. baz覺 ila癟lar dilerde kal覺c覺 renk deiikliklerine neden olabilir. Bu nedenle hekim 繹nerisi olmaks覺z覺n ila癟 kullan覺lmamal覺d覺r.
4. A覺z ve Di Sal覺覺 Nas覺l Korunur?
Di hastal覺klar覺 ve di sal覺覺n覺n korunmas覺 a癟覺s覺ndan erken tan覺 癟ok 繹nemlidir. Bu nedenle y覺lda en az iki kez di hekimine muayene olunmas覺 繹nerilir.
Di 癟羹r羹melerinin 繹nlenmesinde sularda yeterli flor olmas覺, d羹zenli olarak dilerin f覺r癟alanmas覺, di ipi kullan覺lmas覺, a覺r覺 tatl覺 ve ekerli yiyeceklerden olabildiince ka癟覺nma bunlar yendiinde mutlaka dilerin f覺r癟alanmas覺, di hekimi kontrollerine gidilmesi temel uygulamalard覺r. Di eti hastal覺klar覺n覺n 繹nlenmesinde de di f覺r癟alama ve d羹zenli di hekimi kontrolleri 繹nemlidir.
Dilerde geliim bozukluklar覺 varsa erken d繹nemde 繹zel di hekimlii dallar覺nda uzmanlam覺 birimlere bavurularak gerekli tedavi salanmal覺d覺r.
A覺r覺 asitli ve ekerli yiyecekler mikroorganizmalar覺n etkisini art覺r覺r. Diler sert cisimlerle kar覺t覺r覺lmamal覺, f覺nd覺k, ceviz vb. kabuklu yiyecekler dilerle k覺r覺lmamal覺d覺r. Bunlar di minesinin 癟atlamas覺na ve bakterilerin etkisinin artmas覺na neden olur. Di minesinin koruyucu etkisi ortadan kalkar.
5. Di F覺r癟alama Teknii
Dilerimizi koruman覺n en etkili yolu d羹zenli olarak f覺r癟alamakt覺r. Di f覺r癟alaman覺n ilk ad覺m覺 doru f覺r癟a se癟imidir. En uygun f覺r癟a naylon ve orta sertlikteki f覺r癟alard覺r. A覺z i癟inde kolay hareket ettirilmesi ve arka dilere rahat ulaabilme a癟覺s覺ndan f覺r癟an覺n kafas覺n覺n fazla b羹y羹k olmamas覺 tercih edilir. Uygun f覺r癟a se癟ildikten sonra diler en az g羹nde iki kere d羹zenli olarak f覺r癟alan覺r. Di macunu aza verdii hoa giden koku ve his nedeniyle di f覺r癟alanmas覺n覺 kolaylat覺r覺r. Di parlatma tozlar覺 di hekimi 繹nerisi olmad覺k癟a kullan覺lmamal覺d覺r. A覺r覺 kullan覺mlar di sal覺覺 a癟覺s覺ndan zararl覺d覺r.
Di f覺r癟alanmas覺nda f覺r癟an覺n duruu d覺覺ndaki temel hareket ayn覺d覺r: F覺r癟a di eti 癟izgisine eimli olarak yerletirilir. Bu durum bozulmadan k羹癟羹k dairesel hareketlerle diler f覺r癟alan覺r. Daha sonra f覺r癟a, bir f覺r癟a boyu kadar kayd覺r覺larak f覺r癟alama s羹rd羹r羹l羹r.
1. Di f覺r癟as覺 45 derecelik a癟覺 yapacak bi癟imde tutulur ve di eti hizas覺ndan balanarak a覺z boluuna doru f覺r癟alamaya balan覺r. D覺 y羹zeylerden balayan f覺r癟alama sert darbeler halinde deil, yumuak ve daireler 癟izecek bi癟imde, 繹n dilerden arka dilere doru yap覺lmal覺d覺r.
2. Daha sonra dilerin i癟 y羹zeyleri ayn覺 ekilde f覺r癟alan覺r. Bu ilemde f覺r癟a eik tutularak, di etinden a覺z boluuna doru hareket ettirilir.
3. Daha sonra dilerin 癟ineme y羹zeyleri f覺r癟a d羹z olarak ileri geri hareket ettirilerek f覺r癟alan覺r.
F覺r癟alama ileminin en az iki-羹癟 dakika s羹rmesi gerekir. Sal覺kl覺 di etleri f覺r癟alama s覺ras覺nda kanamaz.
Di f覺r癟as覺 kiiye ait bir ara癟t覺r, bakalar覺yla payla覺lmaz. Di f覺r癟alar覺 birka癟 ayda bir, en ge癟 alt覺 ayda deitirilmelidir. Gerektiinde ara y羹zlerin etkin olarak f覺r癟alanmas覺n覺 salamak 羹zere ara y羹z f覺r癟alar覺 kullan覺l覺r. Bunlarla ilgili 繹nerilerini almak 羹zere di hekimine bavurmak gereklidir.
6. Di 襤pi Kullan覺m覺
Di ipi, di aralar覺nda kalan yiyecek art覺klar覺n覺n uzaklat覺r覺lmas覺 a癟覺s覺ndan 癟ok yararl覺 bir ara癟t覺r. ok k羹癟羹k yalardan balanarak uygun di f覺r癟alama ve di ipi kullanma tekniklerinin 繹renilmesi gerekmektedir.
Diler f覺r癟aland覺ktan sonra di ve di eti 癟izgisi ile diler aras覺nda kalan yemek art覺klar覺n覺n temizlenmesi i癟in di ipi kullan覺l覺r. Bu art覺klar en 繹nemli 癟羹r羹k nedenlerindendir.
1. Otuz santimetre kadar di ipi al覺n覺r. Di ipinin bir b繹l羹m羹 bir elin orta parma覺na dier ucu da dier elin orta parma覺na dolan覺r. 襤pin bir b繹l羹m羹 ortada kalmal覺d覺r.
2. Ortada kalan ip b繹l羹m羹 iaret parma覺 ile geriye doru itilir.襤p, diler aras覺ndan ge癟irilir. Bu hareket s覺ras覺nda sert olunmamal覺d覺r. 襤p di etine kadar indirildikten sonra a覺z boluuna doru di aralar覺n覺 s覺y覺racak bi癟imde indirilir. Bu s覺rada di etinin kesilmemesine 繹zen g繹sterilmelidir.
3. Ayn覺 uygulama dier bir par癟a ip al覺narak alt diler i癟in de tekrarlan覺r.
G羹nl羹k ortalama B12 ihtiyac覺 1-2,4 mikrogramd覺r. B12 vitamini v羹cutta 繹nemli baz覺 reaksiyonlar覺n olumas覺nda rol oynar , eksikliinde megaloblastik anemi, sinir sistemi ve baz覺 ruhsal bozuklar geliebilir.T羹m hayvansal besinler B12 vitamininden zengindir. Karacier, bal覺k ve s羹t B12 vitamininden zengin iken meyve , tah覺l ve sebzeler fakirdir. 襤nce ba覺rsakda emilir, fazlas覺 depo edilir. Bu nedenle besinlerle al覺nmasa dahi eksiklii y覺llar sonra ortaya 癟覺kar. B12 vitaminini emilmesi i癟in mideden salg覺lanan intrensek fakt繹re ihtiya癟 vard覺r. Kana ge癟en B12 vitamini ta覺y覺c覺 bir proteine (transkobalamin) balanarak ihtiya癟 duyulan kemik ilii gibi yerlere ta覺n覺r. Gastrik atrofi gibi mide de intrensek fakt繹r salg覺layan h羹crelerin tahrip olduu durumlarda B12 vitamini emilemez. Bu nedenle B12 vitamini eksikliinin en s覺k nedeni atrofik gastrittir.
B12 vitamin eksiklii nelere bal覺d覺r?
1- Besinlerle yetersiz al覺m (vejetaryen diyet)
2- Emilim Bozukluu
a- 襤ntrensek fakt繹r eksiklii
1. Pernisiy繹z anemi (gastrik atrofi),
2. 襤ntrensek fakt繹r羹n doumsal yokluu veya anormallii
3. Midenin ameliyatla 癟覺kar覺lmas覺
b- 襤nce ba覺rsak emilim bozukluuna neden olan hastal覺klar
1. Ba覺rsak hastal覺klar覺 (ince ba覺rsa覺n ameliyatla k覺smen veya tamam覺n覺n 癟覺kar覺lmas覺, ince ba覺rsak iltihab覺, baz覺 paraziter hastal覺klar覺 )
2. 繹liyak hastal覺覺, tropikal spru
3- Dier nedenler ((Kolsiin, Neomisin gibi baz覺 ila癟lara bal覺 gelien B12 eksiklii)
Pernisiy繹z anemide hangi ikayetler oluur?
Pernisiy繹z anemi, gastrik atrofi nedeniyle B12 vitamininin emilememesi sonucu gelien anemidir. Mide mukozas覺 tahrip olduu i癟in intrensek fakt繹r sal覺namaz ve bunun sonucunda B12 vitamini emilemez. Klinik bulgular genellikle sinsi olup kans覺zl覺a bal覺 bulgular yava yava ortaya 癟覺kar. Halsizlik, 癟abuk yorulma, 癟arp覺nt覺, solukluk, dilde yanma hissi ve dengesizlik s覺k g繹r羹l羹rken baz覺 hastalarda el ve ayaklarda kar覺ncalanma ve uyuma hissi saptan覺r. Kans覺zl覺k yava ilerlediinden yal覺 hastalar kalp rahats覺zl覺覺 bulgular覺 nedeniyle kardiyoloji kliniine bavurabilir. Baz覺 hastalarda ise dengesizlik ve y羹r羹me bozukluu 繹n planda olduundan hasta bir n繹roloji uzman覺na veya KBB uzman覺na m羹racaat edebilir. Dier hastalarda ise psikiyatrik bozukluklar daha belirgindir. Baz覺 psikiyatrik hastal覺klar ile B12 vitamin eksiklii aras覺nda iliki saptanabilir. rnein yal覺 ve depresyonlu kiilerde B12 eksiklii normal yal覺lara g繹re 2 kat daha fazla g繹r羹l羹r. Ayr覺ca psikiyatrik hastalar覺n bir k覺sm覺nda kans覺zl覺k gelimeden 繹nce B12 vitamin eksiklii saptanabilir.
Pernisiy繹z anemi kimlerde g繹r羹l羹r?
Altm覺 ya 羹st羹 ve etten yoksun diyetle beslenenlerin yakla覺k yar覺s覺nda B12 eksiklii g繹r羹ld羹羹nden bu kiilerin B12 vitamini almas覺 gerekir. Atrofik gastrit B12 vitamin eksikliinin en s覺k nedenidir.
Pernisiy繹z anemi tan覺s覺 nas覺l konur?
Kan say覺m覺nda kans覺zl覺覺n yan覺 s覺ra l繹kosit ve trombosit say覺s覺nda da d羹羹kl羹k g繹r羹lebilir. Bu nedenle akut kan kanseri (l繹semi) ile kar覺abilir. Hastal覺覺n tan覺s覺 kan say覺m覺, periferik yayma, serum B12, vitamin d羹zeyine bak覺larak konur. 襤drar veya kan metil malonik asit d羹zeyi ve serum homosistein d羹zeyi tan覺da yararlan覺lan dier testlerdir. Megaloblastik anemide B12 vitamin eksiklii s覺kl覺kla gastrik atrofiye bal覺 olduundan gastroskopi yap覺lmal覺d覺r. Eer gastrik atrofi varsa, y覺ll覺k kontrollerle hastalar takip edilmelidir. 羹nk羹 bu hastalarda ileride mide kanseri geliebilir.
Pernisiy繹z anemi nas覺l tedavi edilir?
Pernisiy繹z anemi B12 vitamini ile tedavi edilir. A覺z yoluyla verilen B12 vitamini emilemeyeceinden enjeksiyon yoluyla verilir. Bu hastalarda tedavi 繹m羹r boyu devam etmelidir. Gastrik atrofi i癟in y覺ll覺k gastroskopi incelemeleri yap覺lmal覺d覺r. Multivitamin preparatlardaki B12 vitamin miktar覺 yetersiz olduundan pernisiy繹z anemi tedavisinde yetersiz kal覺r.
- Haziran 2011 (10)
- May覺s 2011 (24)
- Nisan 2011 (25)
- Mart 2011 (1)
- Ocak 2011 (14)
- Aral覺k 2010 (57)
- Kas覺m 2010 (162)
- Ekim 2010 (334)
- Eyl羹l 2010 (79)
- Temmuz 2010 (2)
- Mart 2010 (3)
- ubat 2009 (3)
- Ekim 2008 (9)
- Eyl羹l 2008 (3)
- Temmuz 2008 (1)
- Haziran 2008 (3)
- May覺s 2008 (14)
