HEMOLÄ°TÄ°K ANEMÄ°LER 2

PAROKSÄ°SMAL NOKTÃœRNAL HEMOGLOBÄ°NÃœRÄ°

Herediter değildir. Edinseldir. Her ne kadar adı noktürnal ise de kronik hemoliz yanında gece ve sabaha karşı oluşan hemoglobinüri ile karakterizedir. En önemli özelliği trombositopeni ve lökopeni ile birlikte de olabilmesidir. Tromboz ve tromboembolik olaylarla da seyredebilir. Karın, sırt ve baş ağrısı en baş yakınmalardır. Ardından aplastik anemi ve trombotik olaylar geliştiğinden çocuklarda 5 yıllık yaşam şansı %80, 10 yıllık %60 ve 20 yıllık yaşam şansı %28 kadardır.

Anemi , vücut dokularına oksijen taşıyan Hemoglobin (HGB) miktarının yaÅŸ ve cinsiyete göre olması gereken deÄŸerinin altına düşmesidir. EriÅŸkin erkeklerde bu sınır 13,0 g/dL, kadınlarda 12,0 g/dL’dir. Normal HGB düzeyi, yeni doÄŸanlarda 15,0 g/dL, üç aydan puberteye kadar olan dönemde ise 11,0 g/dL civarındadır.

Aneminin bir hastalık olmadığı, bir bulgu olduğu unutulmamalıdır. Anemide kanın oksijen taşıma kapasitesi azaldığından dokularda hipoksi gelişir, bunun sonucu yüksek oksijen gereksinimi olan kas sistemi, kardiyovasküler sistem ve merkezi sinir sisteminde bazı belirtiler ortaya çıkar.

Çeşitli anemi türleri vardır ve herbirinin nedeni farklıdır; demir eksikliği, vitamin eksikliği, edinsel ve kronik hastalıklar, kanama, genetik yapı veya tedavide kullanılan bazı ilaçlara bağlı olarak anemi gelişebilir. Anemileri geçici veya kronik, şiddetine göre hafif veya derin olarak tanımlamak mümkündür. Bu yazıda anemi tanısında önem taşıyan laboratuvar parametreleri ve bunların anemi türleri ile olan ilişkileri özetlenecektir.

Laboratuvar yaklaşımı

Anemi düşünülen hastada ilk yapılması gereken test Hemogram‘dır. Günümüzde, otomatik kan sayımı cihazları Hemoglobin (HGB), Hematokrit (HTC), Eritrosit sayısı (RBC), Eritrosit indeksleri (MCV, MCH, MCHC, RDW), Trombosit sayısı (PLT), Lökosit sayısı (WBC) ve Lökosit Formülü’nü çok kısa sürede ve büyük bir doÄŸrulukla ölçebilmektedir. Anemilerin deÄŸerlendirilmesinde eritrosit indekslerinin izlenmesi önemlidir, anlamları aÅŸağıdaki ÅŸekilde tanımlanabilir;

MCV (Mean Corpuscular Volume); Eritrositlerin ortalama birim hacimlerini gösterir. Anemilerin sınıflandırılmasında kullanılan çok önemli bir parametredir. MCV; <80 fL ise eritrosit morfolojisi için mikrositoz, 80-98 fL arasında ise normositoz, >98 fL ise makrositoz söz konusudur.

MCH (Mean Corpuscular Hemoglobin ); Eritrositlerin içerdiÄŸi ortalama hemoglobin miktarıdır. Normal düzeyi 30-34 pg’dır, bu düzeyden daha az hemoglobin taşıyan eritrositler hipokromik olarak adlandırılır.

MCHC (Mean Corpuscular Hemoglobin Concentration); Eritrosit hemoglobin konsantrasyonunun yüzde olarak ifadesidir. Bir eritrosit büyüklüğü ne olursa olsun, hemoglobin konsantrasyonu % 30-36 arasındadır. MCHC bu özelliÄŸi nedeni ile kan sayımı cihazlarında bir kontrol parametresi olarak da kullanılır. MCHC sadece sferositoz’da % 36′dan büyük olabilir.

RDW (Red cell Distrubition Width); RDW, eritrositlerin büyüklüklerinin dağılımını gösteren bir indekstir.

Anemilerin ayırıcı tanısında ve sınıflandırılmasında MCV ve RDW ölçümü büyük önem taşır.

Retikülosit Sayısı (RET); Retikülosit sayısı kemik iliğinin hemopoetik aktivitesi hakkında fikir verir. Retikülosit yüzdesinden daha çok mutlak retikülosit sayısı önemlidir. Akut kanama, hemolitik anemi, tedavi altındaki demir eksikliği anemisi, folat eksikliği ve pernisiyöz anemilerde yüksek bulunabilir.

Transferrin Reseptörü (sTfR); Fonksiyonel demir eksikliği tanısında kullanılan yeni bir laboratuvar testidir. Akut veya kronik inflamasyonu olan hastalarda, akut faz reaksiyonlarından etkilenmediği için, demir eksikliğinin ayırıcı tanısında kullanılır. Serum sTfR düzeyi, demir eksikliğinde yükseldiği halde kronik hastalıklarda genellikle etkilenmez.

Duyarlılık ve özgünlüğü artırmak için sTfR ölçümü, ferritin, total demir bağlama kapasitesi (TDBK) ve serum demiri gibi diğer parametreler ile birlikte değerlendirilmelidir.

Periferik Kan Yayması (Manuel Formül);

Kan sayımı cihazları, eritrosit morfolojileri ve lökosit grupları ile ilgili bilgiler verse de, gerçek değerlendirmenin mikroskobik inceleme ile yapılması gerekir. Mikroskobik inceleme sırasında, eritrositlerin büyüklükleri (mikrositoz, makrositoz), çaplarındaki farklılıklar (anizositoz) ve şekillerindeki farklılıklar (poikilositoz) değerlendirilir. Eritrosit morfolojilerindeki değişimler çeşitli hastalıklarla ilgilidir ve tanı konulmasında yol gösterirler.

Eritrosit morfolojileri ve hastalıklar;

Mikroskobik incelemede eritrositlerin içinde bazı inklüzyonlar görülebilir. Bu inklüzyon cisimlerinin görüldüğü hastalıklar aşağıdaki tabloda belirtilmiştir;

Anemi Türleri

Mikrositik Anemiler;

Retikülosit sayısı normal olan mikrositik anemilerde, demir eksikliği, kronik hastalık anemisi, alfa- ve beta-talasemi veya sideroblastik anemi düşünülmelidir.

Talasemi; ülkemiz için önemli bir saÄŸlık sorunudur, bölgelere göre beta-talasemi taşıyıcılığı %2-20 arasında deÄŸiÅŸmektedir. Hemoglobin deÄŸeri anemi sınırının altına düşmeden mikrositoz görülen kiÅŸilerde, HbA 2 düzeyine bakılarak “beta-talasemi taşıyıcılığı” tanısı konabilir. Bunlarda HbA2 deÄŸeri % 3,2 - 8,0 arasındadır. Demir eksikliÄŸi anemisi, talasemi taşıyıcılığı ile birlikte olduÄŸunda, düşük hemoglobin deÄŸerine baÄŸlı olarak HbA 2 deÄŸeri de düşük olacağından, hastanın önce demir eksikliÄŸi tedavi edilir, daha sonra HbA 2 ölçümü yapılarak, hasta tekrar deÄŸerlendirilmelidir.

Mikrositik anemi tanısında yararlanılan laboratuvar testleri; serum demiri, demir bağlama kapasitesi, ferritin, sTfR ve periferik kan yaymasıdır.

Megaloblastik Anemiler;

Megaloblastik anemilerin başlıca nedeni Vitamin B 12ve Folik asit eksikliğidir. Bu tür anemilerde kan sayımı ve manuel formül incelemesinde, eritrositler ovalomakrosit görünümündedir, MCV yüksek, retikülosit sayısı düşüktür. Anemi derinleştikçe belirgin bir poikilositoz oluşur, RDW artar, lökositler büyür ve hipersegmente olur, eritrositlerde Howell-Jolly cisimcikleri ve Cabot halkaları görülür.

Makrositoz; megaloblastik anemiler dışında; alkolizm, ağır karaciğer hastalıkları, myelodisplastik sendrom, aplastik anemi, pure red cell aplazisi, hipotroidizm, multiple myelom ve bazı ilaç tedavilerinde görülür.

Hemolitik Anemiler;

Eritrositlerin yıkım hızının artması ve ortalama 120 gün olan yaşam sürelerinin kısalması sonucunda oluşan anemilere hemolitik anemi denir. Hemolitik anemilerde retikülositoz vardır, yani kemik iliği aktiftir. Hemoliz bulgusu olarak; haptoglobulin azalmış, indirekt bilurubin artmış ve LDH yükselmiştir. Ayrıca idrarda hemoglobin ve hemosiderin pozitif olabilir.

İmmun ve non-immun hemolitik anemilerin ayırımı için antiglobulin (direkt coombs)testi yapılmalıdır.

Normositik Anemiler;

Normositik anemiler içinde en sık görüleni kronik hastalık anemisi‘dir. Kronik hastalık anemilerinin % 70′i normositik, %30′u hafif veya orta derecede mikrositiktir. Hemoglobin deÄŸeri genellikle 9 g/dL altına düşmez. Serum demiri, total demir baÄŸlama kapasitesi ve transferrin satürasyonu düşüktür. Serum ferritin düzeyi genellikle normal veya artmıştır.

Anemi ve Laboratuvar